Հանդիպումների հիմնական նպատակն էր քննարկել ու սահմանել երեք առանցքային հասկացություն՝ տոկունություն, տրավմա և կոլեկտիվ տրավմա, վերլուծել կոլեկտիվտրավմայի փուլերն ու դրսևորումները, այդ թվում՝ դրանց հոգեբանական, պատմական ու սոցիալական շերտերը, անդրադառնալ տոկունությանբաղադրիչներին, ծանոթանալ տրավմատիկ փորձառության ժամանակ ինքնավար նյարդային համակարգի արձագանքման ձևերին, ինչպես նաև դրանց կարգավորման մի քանի տեխնիկաներին։

Բանախոսություն-քննարկումներն անցկացվեցին երեք տարբեր խմբերի համար․ երիտասարդներ, մասնավորապես՝ ուսանողներ, տարբեր մասնագիտություններ ունեցող միջին տարիքի մարդիկ և և քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչներ։ Քննարկումների տեսական շրջանակն ընդհանուր առմամբ նույնն էր՝ հարմարեցված խմբային կարիքներին և առանձնահատկություններին։

Թեև թեմայի նկատմամբ հետաքրքրությունը մեծ էր բոլոր խմբերում, խմբային դինամիկան ուներ առանձնահատկություններ։

Երիտասարդների խմբում նկատվում էր որոշակի օտարում և խզում կոլեկտիվ պատկանելիությունից, ինչը ազդում էր կոլեկտիվ տրավմայի շուրջ քննարկումներում նրանց ներգրավվածության վրա։ Երիտասարդների հարցերն ու օրինակները հիմնականում բխում էին անձնական, մասնագիտական հետաքրքրություններից և անհատական փորձառություններից՝ բացահայտելով մի խորքային մարտահրավեր, որ կարող ենք ձևակերպել իբրև անհատական փորձառությունը կոլեկտիվ տրավմային առնչակցելու կամ նման փոխկապվածությունը նկատելու և այն վերբալացնելու անկարողություն։

Ի տարբերություն երիտասարդների՝ միջին տարիքի խումբն աչքի ընկավ կոլեկտիվ պատկանելիության գիտակցման բարձր մակարդակով։ Նրանց բերած կոլեկտիվ տրավմայի օրինակները հիմնականում կապվում էին պատերազմի և բռնի տեղահանման փորձառությունների հետ։ Մասնակիցները նաև նշում էին հանրային բևեռացման խնդիրը և հստակ ցանկություն արտահայտում՝ նպաստելու կոլեկտիվ տոկունության բարձրացմանը։ Այս խումբը էապես բաց էր կոլեկտիվ տրավմայի մասին խոսելու և հարցի շուրջ գիտելիք ստանալու համար։ Նրանց բարձրացրած հարցերը հիմնականում վերաբերում էին կոլեկտիվ տրավմայի հաղթահարմանը և տոկունության ամրապնդմանն ուղղված գործնական միջոցներին ու մեխանիզմներին։

Քաղաքացիական հասարակության խումբը ներառում էր տարբեր ոլորտներում գործունեություն ծավալող մարդկանց, այդ թվում՝ ԼՂ-ից բռնի տեղահանված քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչների։  Մասնակիցների մեծ մասն ուներ գիտելիք կոլեկտիվ տրավմայի և տոկունության թեմաների շուրջ։ Քննարկման ընթացքում նրանք անդրադարձան ինչպես անձնական, այնպես էլ պատմական հիշողության մակարդակով կուտակված փորձառություններին, այդ թվում՝ Ցեղասպանությանն ու ստալինյան բռնաճնշումների հետևանքներին։

Խոսվեց կոլեկտիվ տրավմայի հետևանքով հանրային ռեսուրսների մասնատման, փոխկախվածության խզման, բևեռացման վտանգների մասին, մինչդեռ կոլեկտիվ տոկունությունը ենթադրում է փոխկապվածություն և փոխկախվածություն, ինչը կհանգեցնի ռեսուրսների բազմապատկմանը։

Տրավմայի երկարաժամկետ ազդեցությունները կարող են խաթարել սովորելու, հարմարվելու, աճելու և վերականգնվելու կարողությունները՝ ինչպես անհատական, այնպես էլ կոլեկտիվ մակարդակում։ Հատկապես այն դեպքերում, երբ տրավման վերապրվում է համայնքային մակարդակով, այն կարող է սերնդեսերունդ վնասակար ազդեցություն ունենալ ինքնության ձևավորման, ինքնավստահության և փոխհարաբերությունների վրա՝ ստիպելով հասարակությանը երկար ժամանակ գտնվել գոյատևման ռեժիմում։

Քննարկվեցին նյարդային համակարգի երեք հիմնական գործառնական վիճակները․

• սոցիալական ներգրավվածության ռեժիմը, որը բնութագրվում է վստահությամբ, հուզական կայունությամբ և համագործակցության հնարավորությամբ,
• պայքարի կամ փախուստի ռեժիմը, երբ ակտիվանում են զայրույթը, տագնապը և գերզգոնությունը,
• սառեցման կամ անջատման ռեժիմը, որը արտահայտվում է ապատիայի, ժխտման և մեկուսացման ձևով։

Այս ռեժիմները ձևավորում են ոչ միայն անհատի վարքագիծը, այլև ազդում են հանրային վարքագծի դինամիկայի վրա՝ ներառելով վտանգին արձագանքելու, վստահություն ձևավորելու և սոցիալական կապեր կառուցելու գործընթացները։

Տոկունությունն այս համատեքստում սահմանվում է իբրև նյարդային համակարգի՝ իրավիճակին և ժամանակին համապատասխան գիտակցաբար և սահուն անցումներ կատարելու կարողություն ինչպես անհատական, այնպես էլ կոլեկտիվ մակարդակներում։ Որպես կոլեկտիվ տոկունության զարգացման հիմնական տարրեր՝ քննարկվեցին հետևյալ բաղադրիչները․

• նյարդային համակարգի տոկունությունը՝ սպառնալիքներին համապատասխան ու փոխակերպման կարողությամբ արձագանքելու ունակությունը,
• հոգեբանական տոկունությունը՝ անհատի հուզական և մտավոր ռեսուրսների ճկունության ամրապնդումը,
• համայնքային տոկունությունը՝ սոցիալական կապերի, փոխօգնության և համախմբման կարողության խթանումը և զարգացումը։

Տեսական գիտելիքի հետ մեկտեղ մասնակիցները ձեռք բերեցին նաև մի շարք գործնական տեխնիկաներ, որոնք կարելի է կիրառել թե՛ անհատական, թե՛ համայնքային մակարդակներում։ Այսօր, երբ մեր հասարակությունը շարունակում է արձագանքել հետհեղափոխական, հետհամաճարակային և հետպատերազմական փորձառությունների կուտակված ազդեցություններին, այս գիտելիքներն առավել քան երբևէ ունեն կենսական նշանակություն։ Հասարակության մեծ մասը գործում է վտանգի կամ գոյատևման ռեժիմում, մի հատվածը գտնվում է պայքարի կամ փախուստի ակտիվ վիճակում, իսկ մյուսները՝ սառեցման, անջատման կամ էներգետիկ անկման փուլում։ Այս պայմաններում խաթարվում է սոցիալական կապի համակարգը, որը պետք է հանդիսանար վստահության, լայնախոհության, համագործակցության և փոխօգնության հիմնական հենարանը։

Իրականության կամ իրավիճակի գիտակցված ճանաչումը և ներքին ռեսուրսների ակտիվացումը հնարավորություն են ստեղծում ոչ միայն անհատական արձագանքների կարգավորման, այլ նաև հանրային փոխկապվածության և փոխկախվածության վերականգնման համար, որոնք կոլեկտիվ տոկունության առանցքային հիմքերն են։ Հետևողական և գիտակցված ջանքերը՝ ուղղված նյարդային համակարգի կայունացմանը և սոցիալական կապերի վերակազմակերպմանը, կարող են հիմք դառնալ տոկունության ամրապնդման և սոցիալական ներգրավվածության նոր՝ ավելի կայուն և համագործակցային փուլի համար։

Հանդիպումները պարզ ցույց տվեցին, որ բաց, աջակցող և ապահով միջավայրի պայմաններում մասնակիցները պատրաստակամ են խորապես վերարժևորել իրենց անձնական և հավաքական փորձառությունները՝ ի շահ կոլեկտիվ տոկունության ամրապնդման և համայնքային առողջացման։

Բանախոսություն-քննարկումների շարքն իրականացվել է «Indie Peace»-ի հետ համագործակցությամբ՝ ԵՄ աջակցությամբ։

The post Խմբային քննարկումների շարք. գիտելիքով դեպի կոլեկտիվ տոկունություն appeared first on Socioscope.

Երբ փոփոխության որոնումների մղումը դառնում է  մտածելու եղանակ՝ տեսնելու և երևակայելու, ճանաչելու և թարգմանելու, գործելու և գործադրելու մեթոդ և շարժում՝ դեպի նորանոր փոփոխության որոնումների։

Սոցիալական գիտությունը մտորումների ոլորտ է այն մասին, թե ինչպես է հնարավոր հանրային կյանքը։ Սոցիոսկոպը ստեղծվել է այս ոլորտում և գործել է ակադեմիական գիտության ներսից դուրս ճեղքելով՝ դեպի հանրային կյանքի ու գիտելիքի այլ ոլորտներ՝ իրավապաշտպանական, քաղաք(ացի)ական և արվեստային միջավայրեր։ Ուսումնասիրություններն ու գիտությունը հանրային կյանքի քննադատության ինքնաբեր ճանապարհն էին Սոցիոսկոպի սկզբնավորման առաջին իսկ փուլից։

Վաղ շրջանից աշխատանքը միտված էր ճնշվածի, իրավունքը ոտնահարվածի կողքին կանգնելուն և այս համատեքստում հանրային կյանքի խնդիրները ձևակերպելուն, դրանց խորքում տիրապետող մեդիայի դերակատարության քննադատությանը։ Փորձառության ճանապարհը Սոցիոսկոպի հետազոտողներին մղեց հանրային կյանքի քննադատության ավելի խորքային շերտեր՝ դեպի աշխատանքի և տնտեսական կառուցվածքի խնդրների ուսումնասիրությանը, դեպի ժառանգված և իշխող մշակութային գաղափարների և վախերի քննադատությանը և այս գիտական մեթոդը մշակելուն ու հղկելուն:

Մեթոդի շուրջ աշխատանքը՝ իրավապաշտպան շարժման մեջ, Սոցիոսկոպին դուրս բերեցին պուրակ և փողոց՝ մասնակցաբար ուսումնասիրելու իրավապաշտպանության շարունակություն դարձած քաղաք(ացի)ական տեղական բնածիլ շարժումները: Հայաստանի հանրային՝ կենդանի կյանքի բնապահպանական շարժումների արձանագրումները և դրանց գիտական ուսումնասիրությունները ներբողում էին սպասվող (հեղա)փոփոխությունը։ Այս գործընթացում սկիզբ առած համագործակցությունը միջազգային ակադեմիական միջավայրի հետ ամրապնդում էր Սոցիոսկոպի թիմի մասնագիտական միտքը և հանրային ասելիքը։ Գիտությունը բավարար չէր նոր ձևակերպվող գաղափարները կիսելու համար, ուրեմն, արվեստային միջոցները դարձան Սոցիոսկոպի տեսնելու և երևակայելու, խոսելու և երկխոսելու նոր ձևերը և կերպերը։

Երբ Հայաստանում քաղաքացիական շարժումներն ուժգնացան, անփոփոխությունն ավելի ակնհայտ էր ու ցավոտ։ Այս շրջանը Սոցիոսկոպի համար դարձավ ինքնահայեցման ու տեղական գիտելիքի որոնման շրջան՝ ձևավորելով տեղի պատմության և աշխարհի կարգի, արվեստի փիլիսոփայության և քաղտնտեսության, քաղաքացիականի և քաղաքականի փոխկապակցված գիտելիքի միջավայր։ Սոցիոսկոպն այս տարիների ընթացքում փոխկապում էր դաշտայինն ու տեսականը, գիտականն ու պայքարները, տեղականը՝ տարածաշրջանի և աշխարհի հետ երկխոսության մեջ։

Հանրային կյանքի քննադատական մեթոդաբանական շրջանակը առավել ուշ շրջանում Սոցիոսկոպին առերեսեց հին ու նոր վախերից ամենաբարդ ոլորտին։ Պատերազմը և խաղաղությունը, դրանց իմաստներն ու անիմաստությունները դարձան ուսումնասիրությունների ևս մեկ առանցքը։ Պատերազմի և խաղաղության անհատական նարատիվների բացահայտումը, դարձավ այլընտրանք դոմինանտ գաղափարաբանության։ Խաղաղության և պատերազմի ընկալման դոմինանտ նարատիվների ճեղքումը հնարավոր դարձրեց նոր ջանքերի ներդրման ու քաղաք[ացի]ական գործունեության ամենացավոտ, բայց համարձակ տարածքի բացման։

Սոցիոսկոպի 15-ամյակին նվիրված ամփոփ տեսահոլովակը դիտեք այստեղ։

The post Մեթոդ և շարժում appeared first on Socioscope.

Գիտաժողովի սկզբում ողջույնի խոսքով հանդես եկան Women Engage for Common Future (WECF) կազմակերպության Վրաստանի գրասենյակի ղեկավար Աննա Սամվելը և «Սոցիոսկոպի» նախագահ, հետազոտող Արփի Մանուսյանը։ Իր խոսքում Արփի Մանուսյանը անդրադարձավ այն հանգամանքին, որ վերջին տարիներին տարածաշրջանում հատկապես ակտիվացել են աջական, ազգայնական, հակաժողովրդավար խմբերն ու նրանց գործունեությունը, և գենդերային ապատեղեկատվության աճը կապված է հենց այս խմբերի հետ։ Կարևոր է հաշվի առնել, որ դրանք համաշխարհային միտումներ են, որոնք իրենց տեղային արտահայտումներն ու դրսևորումներն են ունենում տարածաշրջանում։ Այս ամենին նպաստում է նաև մեդիան, որը, երբեմն ուրանալով իր հանրային շահին ծառայելու դերը, հաճախ դառնում է ապատեղեկատվությունների, մանիպուլյացիոն արշավների տարածողը՝ հարթակ դառնալով զանազան դավադրությունների շրջանառության համար։ Իրավապաշտպան, ակտիվիստ, ֆեմինիստ Զարուհի Հովհաննիսյանը գիտաժողովի ընթացքում խոսեց այն  մասին, որ հակագենդերային արշավների համատեքստում առավել թիրախավորված են հենց կանայք՝ կին իրավապաշտպանները։ Պետությունը, ըստ էության, պատշաճ և համապատասխան արձագանք չի տալիս թիրախավորման, հարձակումների և սպառնալիքների դեպքերին, ինչի արդյունքում հակագենդերային խմբերի ներկայացուցիչները ոչ միայն անպատիժ են մնում, այլև հնարավորություն են ստանում վախի մթնոլորտ ձևավորելով հասարակությանն ավելի կառավարելի դարձնել։ Զարուհի Հովհանիսյանն իր խոսքում նաև անդրադարձ կատարեց հետպատերազմական իրադրությամբ պայմանավորված նոր ի հայտ եկած մարտահրավերներին, որոնք է՛լ ավելի խոցելի են դարձնում կանանց՝ հատկապես նրանց, ովքեր ենթարկվել են տարբեր տեսակի բռնությունների։ Նրա բերած ընտանեկան բռնության օրինակներից մեկում բռնարար ամուսնու պատիժը մեղմվել է՝ հաշվի առնելով վերջինիս՝ «հայրենիքին մատուցած ծառայությունը, մասնացկությունը մարտական գործողություններին»։  

Media Development Foundation (MDF) Վրաստանից Թամար Կինծուրաշվիլին իր ելույթում խոսեց Վրաստանում գենդերային ապատեղեկատվության, դրա դրսևորումների մասին։ Իր խոսքում նա շեշտեց, որ հակագենդերային, հոմոֆոբ ուղերձները վրացական մեդիայում հատկապես սրվել են Ռուսաստանի՝ Ուկրաինայի դեմ սանձազերծած պատերազմի համատեքստում և արդարացնում են Ռուսաստանի ներխուժումը Ուկրաինա «բարոյականության» տեսանկյունից՝ հայտարարելով, թե Ռուսաստանը նպատակ ունի պաշտպանելու տեղի բնակչությանը արևմտյան ԼԳԲՏ ազդեցությունից։ Եվ այս տեսանկյունից, եթե Ուկրաինան հաղթի պատերազմում, ապա Վրաստանը կկանգնի այնպիսի սպառնալիքի առջև, որ ստիպված կլինի ընդունելու ԼԳԲՏ արժեքների գերակայությունը վրացական ազգային արժեքների հանդեպ։  

Մարդու իրավունքների տուն Երևանի համակարգող Վարսեր Կարապետյանն իր խոսքում անդրադարձավ հանրային մասնակցության դատավարության դեպքերին (SLAPP), երբ ակտիվիստների, իրավապաշտպանների նկատմամբ հարուցվում են քրեական գործեր, իրականցվում է քրեական հետապնդում՝ վերջիններիս գործունեությունը սահմանափակելու, նրանց դատական քաշքշուկների մեջ ներգրավելու նպատակով։  

«Սոցիոսկոպի» ծրագրերի տնօրեն, հետազոտող Նվարդ Մարգարյանը կարևորեց գենդերային ապատեղեկատվության, ակտիվիստների և իրավապաշտպանների դեմ բռնության և սպառնալիքների դեմ պայքարի հարցում պետության դերը։ Նա իր խոսքում նշեց, որ պետությունը պետք է ներդնի բոլոր ջանքերը կանխարգելելու իրավապաշտպանների, կին ակտիվիստների և լրագրողների նկատմամբ օնլայն և օֆլայն բռնության, սպառնալիքի, ինչպես նաև ատելության խոսքի, գենդերային ապատեղեկատվության տարածման դեպքերը, պետք է պաշտպանի իրավախախտումների ենթարկված իրավապաշտպաններին, ինչպես նաև պետք է համապատասխան գնահատական տա այդ դեպքերին, իսկ իրավախախտները պետք է կրեն պատասխանատվություն իրավազանցության համար։ Ավելին՝ պետությունը պետք է հետազոտի այս դեպքերը, բացահայտի դրանց առաջացման և տարածման մեխանիզմներն ու թե ինչ ուժեր են կանգնած դրանց հետևում, վարի պատշաճ վիճակագրություն այս հարցերի շուրջ։ Կարևոր է նաև ստեղծել այնպիսի միջավայր, որտեղ իրավապաշտպաններն առանց վախի և  սպառնալիքների կարող են իրականացնել իրենց հանրօգուտ գործունեությունը։    

Իսկ «Կանանց ռեսուրսային կենտրոն-Հայաստան» ՀԿ-ի իրավաբան Նվարդ Փիլիպոսյանը ներկայացրեց «Կանանց նկատմամբ խտրականության բոլոր ձևերի վերացման մասին կոնվենցիայի» (CEDAW) շրջանակում Հայաստանին տրված առաջարկությունները և պետության պարտավորությունները՝ իրավապաշտպանների, կին ակտիվիստների և լրագրողների իրավունքների պաշտպանության առնչությամբ, որտեղ պետությանը հանձնարարական է տրվել արագ և պատշաճ քննել նրանց նկատմամբ իրավախախտումների դեպքերը, վարել դեպքերի վիճակագրություն՝ գենդերային չափորոշիչներով, ինչպես նաև ստեղծել բարենպաստ միջավայր հանրային գործունեություն ծավալելու համար։  

The post «Մեդիայում գենդերային ապատեղեկատվության դեմ պայքարի ռազմավարություններ» գիտաժողով appeared first on Socioscope.

«Մարդու իրավունքները ֆոտոխցիկում» թեմայով լուսանկարների մրցույթի նպատակն էր լուսանկարների միջոցով հասարակության և պետության ուշադրությունը սևեռել Հայաստանում մարդու իրավունքների հիմնախնդրին։

Լուսանկարիչներն իրենց լուսանկարներում անդրադարձել են հիմնականում խաղաղ հանրահավաքների անցկացման, արժանապատիվ կյանքի, խոշտանգումների չենթարկվելու, սեռական փոքրամասնությունների իրավունքներին։

The post Մարդու իրավունքները ֆոտոխցիկում. 2011 appeared first on Socioscope.