Գիլադ Հիրշբերգերը սոցիալական և քաղաքական հոգեբան է։ Իր ուսումնասիրություններում, այդ թվում՝ այս վերլուծության մեջ, նա հիմնականում հենվում է սոցիալական ինքնության տեսության վրա։ Ձևավորվելով դեռևս նախորդ դարի 80-ականներին՝ տեսությունն իր տարբեր լրամշակումներով դեռևս ամենաազդեցիկ մոտեցումն է անձնային և խմբային ինքնության փոխառնչությունները և անհատի համար խմբային պատկանելության հոգեբանական կարևորությունը հասկանալու համար։ Այդ տեսության մեջ ազգային ինքնությունը ևս դիտարկվում է իբրև խմբային ինքնության ձև՝ անձնային ինքնության և ինքնագնահատականի հետ սերտ առնչության մեջ։ Մոտեցման մեջ կարևոր է նաև սոցիալական համատեքստը, որի ներքո և որից կախված ձևավորվում, դրսևորվում և փոփոխվում են խմբային ինքնությունները, և որտեղ պատմական փորձառություններն ու կոլեկտիվ հիշողությունը դառնում են առանձնակի նշանակություն ունեցող գործոններ։

«Հավաքական տրավման և իմաստի սոցիալական կառուցումը» հոդվածում Հիրշբերգերը փաստարկում է, որ կոլեկտիվ տրավմաները, որքան էլ որ աղետալի փորձառություններ են, նաև հիմք են այդ տրավման ապրած հասարակությունների ինքնության, համախմբման, հավաքական իմաստի կերտման համար։ Նա ցույց է տալիս տրավմատիկ անցյալի տարբեր՝ վնասաբեր և ռեսուրսային կողմերը՝ կախված դրանք «վերամշակելու», իմաստավորելու ձևերից։ Է՛լ ավելի խնդրահարույց է հավաքական տրավմայի դերը ոճրագործած խմբի և դրա հետնորդների ինքնության և հավաքական հիշողության հարցում, որին ևս անդրադարձ կա։

Հոդվածը հիմնված է գերազանցապես հրեական փորձի ուսումնասիրման վրա, և չնայած նրան, որ դրա լույս տեսնելուց հետո ինքը՝ Իսրայելը, բռնել է մի ճանապարհ, որին դեռ պետք է պատմականորեն առերեսվի ոչ վերջին հերթին հենց այն առումներով, որոնք ուրվագծել է Հիրշբերգերը, նրա այս տեքստը հավաքական տրավմայի հոգեբանական կողմերի վերաբերյալ թերևս ամենաունիվերսալ և օգտակար նյութերից մեկն է մնում՝ համադրելով ակադեմիական բավարար խորությունը, բազմակողմությունը և հանրամատչելի լեզուն։ Մեր իսկ պատմական փորձառություններն ու շարունակական կոլեկտիվ վերքերն ու տագնապները նույնպես ձևավորում են մեր հասարակական կյանքը, մեր ինքնության մասին պատումները և մեր հարաբերություններն աշխարհի հետ։ Հուսամ, որ այս տեքստը ընթերցողին կօգնի նաև մեր պատմության հետ մեր առնչությունների մտահայեցման և (վերա)իմաստավորման դժվար փորձերում, որոնք հաճախ հանիրավի իրենց ձեռքն է վերցնում և պարզեցնել փորձում օրվա քաղաքական իշխանությունը։

Թեև Գիլադ Հիրշբերգերը պարբերաբար հանդես է եկել սեփական երկրի որոշ քաղաքականությունների, նաև սիոնիզմի քննադատությամբ և քննարկումների դաշտ բերել պաղեստինյան դիտանկյունը հաշվի առնելու, ինչպես նաև հաշտության հեռանկարներ ու ձևեր մտածելու կարևորությունը, սակայն նկատելի է նաև նրա զգուշավորությունը հատկապես վերջին տարիներին Իսրայելի՝ ցեղասպանական գործողությունների վերաճած և ծանրագույն հումանիտար աղետ և մարդկային տառապանք բերած ռազմական հանցագործությունները բարձրաձայնելու և դրանց անվանում տալու հարցում։ Այս լռությունը, թերևս, ինքնին վկայում է այն դժվարությունների մասին, որոնք ունենում են անգամ քննադատաբար մտածող գիտնականները, երբ գործը հասնում է այնպիսի զգայուն հարցի, ինչպիսին սեփական ազգային ինքնությունն է։

Թարգմանիչ՝ Սոնա Մանուսյան

Հոդվածն ամբողջությամբ կարդացեք այստեղ։

Պատկերը գեներացված է արհեստական բանականությամբ։

The post ՀԱՎԱՔԱԿԱՆ ՏՐԱՎՄԱՆ ԵՎ  ԻՄԱՍՏԻ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ԿԱՌՈՒՑՈՒՄԸ appeared first on Socioscope.

Եվրատեսիլի այս կիսաեզրափակչին հայ մասնակցի` Ղարաբաղի դրոշը ծածանելու շուրջ աղմուկը և դրան հայկական լսարանի արձագանքները ընդամենը մի քիչ ավելի վառ իլյուստրացիան են այն խորդուբորդությունների, որ կան ազգային ինքնագիտակցության և ուրիշին առնչվելու մեջ առհասարակ: Ամեն տարի մասնակցելու սկզբնական ոգևորությունն ու արդյունքներին հետևող հերթական հիասթափությունը (“մթոմ էդ ինչ երգ էր”, “տեսաք` ով հաղթեց”…) ցույց է տալիս Եվրոպայի (չ)ընկալումը հայաստանյան հասարակությունում: Այն վեր է հանում եվրոպա կոնցեպտի ու տարածքի հանդեպ մեր երկակի վերաբերմունքը և մոտեցում-հեռացում կոնֆլիկտային մոտիվը: Կարող եք նորից նայել կամ մտաբերել, ասենք, վերջին, վեց տարիներին ազգային հեռուստատեսությամբ մրցույթին նախորդող ու հաջորդող թոք-շոուները և ինտերնետային քննարկումները: Սկզբում մենք այս անգամ հաստատ լուրջ հայտ ենք ներկայացնում, ֆավորիտ ենք, կհաղթենք, մենք նրանց ֆորումներում ակտիվ քննարկվում ենք, մեր մասնակցի մասին այսինչը լավ է արտահայտվել: Հետո` բայց ախր սա ինչ մրցույթ ա, ով են իրենք, էդ չի՞ Եվրոպան:

Եվրոպան մեր նշանակալի ուրիշն է (հոգեբանորեն ասված). մեզ համար կարևոր է, որ այն մեզ ընկալի, նկատի, ճանաչի, գնահատի մեր հարուստ մշակույթը կամ լավ` գոնե չշփոթի հարևանների հետ: Բայց եթե մենք չստանանք այն դրվատանքը “Լավ” Եվրոպայից, որին ձգտում ենք, ապա միշտ կա պահեստային տարբերակը. Կվերհիշենք “Վատ” Եվրոպան ու հերթական անգամ կփաստենք, որ մեզ պետք չի գործ ունենալ այդ նախկին վայրենի, փչացած ու “գեյ”-Եվրոպայի մրցույթին: Մի ամբողջ ռեգիոնի սեռական կողմնորոշում կպցնելն, իհարկե, առանձին քննարկելու հարց է, թեև առանձնապես օգտակար չէ քննարկել ուղիղ պրոպագանդայի ուղիղ ազդեցությունը ուղեղի վրա:  Կոնկրետ Եվրատեսիլը, սակայն, հենց Եվրոպայում հայտնի է որպես գեյ համայնքին շատ մոտ կանգնած, մի խոսքով` gay-friendly իրադարձություն արդեն տասնյակ տարիներ` Կոնչիտայի “անհավատալի” ու հայերի համար սոսկալի հաղթանակից շատ ավելի առաջ: Կարող եք ինձ չհավատալ ու գուգլին դիմել: Գերմանացի ընկերներիցս մեկը, որ Բաքվում կայանալիք Եվրատեսիլի կազմակերպման օրերին այնտեղ էր իր գործերով,  ինձ ժպտալով կիսվում էր, թե ինչքան զավեշտալի է տեսնել այնտեղ Եվրատեսիլի գերկարևորումը` երկրում միասեռականության անհանդուրժողության ու թեմայի բարձր զգայունության ֆոնին, այն դեպքում, երբ իրենց մոտ, օրինակ, հետևող ու հատկապես քվեարկող լսարանը մեծապես ԼԳԲՏ համայնքից է:

Ուրեմն, տարածաշրջանում, նաև` Հայաստանում ոչ միայն չգիտեն Եվրոպայի հետ հաղորդակցության լեզուն. չգիտեն չգրված կանոնները և անգամ գրված կանոնները մի բանի, որին մասնակցել են ցանկանում: Այդ հարցերին ուշադիր չեն, փաստորեն, նաև պաշտոնական պատվիրակության ղեկավարները, այլապես երգչուհին ստիպված չէր լինի դրոշը կրելու համար գեղեցիկ, բայց Եվրատեսիլի համար չաշխատող պատասխան տալ, հետո էլ հնարավոր է` պատժվածի կամ արդարացողի թև չտվող զգացումով դուրս գալ բեմ: Արդյունքում մասնակցությամբ տրված երկխոսության հնարավորությունը դառնում է մենախոսություն` ոչ առաջին անգամ: Ուրեմն, ոչ թե Եվրոպան հերթական անգամ մեզ չհասկացավ, այլ մենք հերթական անգամ չհասկացանք Եվրատեսիլը:

Անկեղծ ասած ու հենց Եվրոպային ասած` ես դեմ չեմ, որ ծածանվի Ղարաբաղի դրոշը, ես ավելի կողմ կլինեի, որ այն ծածանեինք վստահ հանգստությամբ ու խաղաղությամբ, ոչ թե` խաղաղության համար: Առավել ևս կուզենայի, որ այդ հարցը լուծված լիներ այլ հարթակում` մինչև Եվրատեսիլի բեմահարթակը: Բայց քանի որ այն չի լուծվել, այն ճաշը փչացնող կաթիլի պես լցվելու է մեր առօրյա խոսակցություններում, տրամադրության մեջ, երգելու մեջ, կյանքերի մեջ ու միջմշակութային հարաբերություններում: Զարմանալի է ինձ, որ նման կանոնակարգ ունեցող մրցույթը մինչ այժմ չի բացառում այնպիսի երկրների մասնակցությունը, որոնք որևէ ձևով կամ ծավալով պատերազմական դրության մեջ են:  Նույնիսկ  տնտեսական ցուցանիշները պիտի վերցվեն: Օրինակ, արդյո՞ք պետք է թույլ տալ 75% աղքատություն ունեցող մի երկրի թեկուզ սիմվոլիկ, հպանցիկ մաս կազմել Եվրոպական տարածքի, որի բնութագրերից մեկը հենց սոցիալական հավասարությունն ու ապահովվածությունն է: Բայց Եվրոպան, ցավոք, վաղուց պոստ-ֆակտում հայտարարությունները դարձրել է իր սիրած ու կարծես` միակ գործիքը “ոչ այնքան եվրոպացիների” հետ առնչվելիս: Մենք զարգացող երկրներ ենք` երեխաներ, որոնք իրենց պահել չգիտեն, ճիշտ չեն խաղում, ինչպես ամեն անգամ պարզվում է նրանց` կասկածելի զարմանքով: Սա էլ ուրիշի հետ հաղորդակցվելու Եվրոպական մոդելն է` ոչ անթերի:

Այս ամենից ելնելով` ինչու ուղղակի չգնալ Եվրատեսիլ ու ուղղակի չերգել լավ կամ վատ երգ: Չէ որ սա երգի մրցույթ է` Եվրոպայում: Սա ոչ շատ է, ոչ էլ` քիչ, մասնակցելու, առաջին կամ տասնչորսերորդ տեղ գրավելու համար:

[1] Ի դեպ, ավելորդ չէ ավելի կոնկրետ լինելու համար ասել, որ ազգայինը բառիս բուն իմաստով կրելու, այն է` հագնելու և այդ սահմաններում մնալու պարտավորությունը չի տարածվել մեր տղամարդ ներկայացուցիչների վրա: Ազգային պահպանողականության դերը կնոջ վրա դնելը ևս մեկ հարց է, որ գուցե հետաքրքրի ֆեմինիստ ուսումնասիրողներին:

Հեղինակ՝ Սոնա Մանուսյան

The post Ոչ այնքան Եվրատեսիլի մասին appeared first on Socioscope.

Մտածե՞լ ենք արդյոք, թե ինչ առանցքների ներքո կարող ենք դիտարկել մեր հասարակությունը։ Ավելի շատ ռացիոնա՞լ, թե՞ իռացիոնալ, ինդիվիդուալիստակա՞ն, թե՞ կոլեկտիվիստական է մեր խմբային վարքը։ Ինչպե՞ս են հարաբերվում ավանդականությունն ու կոնսերվատիվությունը, ձևն ու բովանդակությունը։ Ի վերջո, ի՞նչ կարող է տալ հոգեբանությունը՝ հասկանալու հասարակական գործընթացներն ու երևույթները։

The post Սոնա Մանուսյան. «Արժեքային և ինքնության կողմնորոշումները Հայաստանում » appeared first on Socioscope.